Sau khi sáp nhập hai tỉnh An Giang và Kiên Giang, An Giang bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian địa lý rộng lớn, cấu trúc văn hóa đa dạng và tiềm năng du lịch phong phú. Trong bối cảnh đó, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đa tộc người không chỉ là yêu cầu gìn giữ bản sắc, mà còn trở thành nền tảng quan trọng cho mục tiêu phát triển du lịch bền vững, lâu dài của tỉnh.
Không gian văn hóa đa dạng – lợi thế đặc thù của An Giang
An Giang được xem là địa phương hội tụ nhiều tiểu vùng văn hóa đặc trưng hiếm có ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Từ vùng núi – biên giới Bảy Núi, vùng sinh thái sông Hậu, đến vùng biển Tây – hải đảo và hệ sinh thái rừng ngập nước U Minh Thượng, mỗi không gian đều gắn với những cộng đồng cư dân và giá trị văn hóa riêng biệt.
Nghề Dệt thổ cẩm Châu Phong – An Giang
Trên nền tảng đó, các cộng đồng Kinh, Khmer, Chăm, Hoa đã hình thành hệ thống di sản văn hóa đa dạng, bao gồm di tích lịch sử – văn hóa, tín ngưỡng – tôn giáo, lễ hội truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian, làng nghề thủ công và tri thức bản địa. Những giá trị này không chỉ phản ánh chiều sâu lịch sử – văn hóa của vùng đất An Giang mà còn tạo nên sức hấp dẫn riêng cho hoạt động du lịch văn hóa, du lịch trải nghiệm.
Văn hóa đa tộc người – nguồn lực nội sinh cho phát triển du lịch
Thực tiễn cho thấy, du lịch bền vững không thể tách rời yếu tố văn hóa. Đối với An Giang, chính sự đa dạng về tộc người và không gian văn hóa đã tạo nên hệ sinh thái du lịch đặc thù, khác biệt so với nhiều địa phương khác. Các lễ hội dân gian, sinh hoạt tín ngưỡng, nghệ thuật truyền thống và nghề thủ công không chỉ là tài sản tinh thần của cộng đồng mà còn là “tài nguyên mềm” có giá trị cao trong phát triển sản phẩm du lịch.
Những lễ hội lớn, tiêu biểu như Lễ hội Bà Chúa Xứ núi Sam, Lễ hội Nguyễn Trung Trực, Hội đua bò Bảy Núi hay các sinh hoạt văn hóa – tôn giáo của đồng bào Khmer, Chăm, Hoa đã trở thành điểm nhấn thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, các làng nghề truyền thống như dệt thổ cẩm Chăm, làm đường thốt nốt của người Khmer, nghề làm nước mắm truyền thống vùng biển… góp phần hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm, gắn với sinh kế cộng đồng.
Thách thức trong bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch
Bên cạnh những lợi thế, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đa tộc người ở An Giang cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Quá trình đô thị hóa nhanh, tác động của kinh tế thị trường và sự biến đổi đời sống xã hội đã làm thay đổi môi trường thực hành văn hóa truyền thống. Một số lễ hội có dấu hiệu thương mại hóa, nghề thủ công suy giảm về quy mô và lực lượng lao động, đội ngũ nghệ nhân – những người nắm giữ và truyền dạy di sản – ngày càng thiếu hụt.
Hòa Thượng Chau Ty – Trụ chì chùa Soài So (xã Tri Tôn) khắc kinh phật trên lá buông
Đặc biệt, tại một số không gian văn hóa đặc thù như vùng Bảy Núi, khu vực ven biển hay vùng rừng ngập nước, sự biến đổi cảnh quan, di dân và phát triển hạ tầng đã làm thu hẹp không gian văn hóa truyền thống. Nếu không có giải pháp đồng bộ, nguy cơ mai một các giá trị văn hóa gắn với bản sắc tộc người là hiện hữu, kéo theo những tác động tiêu cực đến phát triển du lịch lâu dài.
Định hướng bảo tồn văn hóa đa tộc người gắn với du lịch bền vững
Trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, An Giang xác định bảo tồn văn hóa đa tộc người phải được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển du lịch bền vững. Định hướng chung là bảo tồn có chọn lọc, tôn trọng tính chân thực của di sản, lấy cộng đồng làm trung tâm, đồng thời gắn với nhu cầu đời sống đương đại và xu hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế văn hóa.
Theo đó, tỉnh tập trung kiểm kê, số hóa toàn diện hệ thống di sản văn hóa; xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa thống nhất, phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu, giáo dục và quảng bá du lịch. Song song với đó là việc phục hồi các loại hình văn hóa có nguy cơ mai một, hình thành các không gian văn hóa cộng đồng tại những vùng trọng điểm, qua đó tạo điều kiện để di sản tiếp tục được thực hành trong đời sống xã hội.
Lớp học chữ Paly tại chùa Mỹ Á – phường Chi Lăng – An Giang
Cùng với công tác bảo tồn, An Giang chú trọng phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, gắn với lễ hội, làng nghề, nghệ thuật dân gian, tín ngưỡng – tôn giáo và cảnh quan sinh thái. Việc hỗ trợ, tôn vinh nghệ nhân; đào tạo nguồn nhân lực làm công tác văn hóa, du lịch; khuyến khích sự tham gia của người dân trong hoạt động du lịch cộng đồng được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế.
Văn hóa – trụ cột cho phát triển du lịch bền vững
Trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các điểm đến, bản sắc văn hóa chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt và sức hấp dẫn bền vững cho du lịch An Giang. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đa tộc người không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, mà còn tạo nền tảng vững chắc để du lịch phát triển theo hướng bền vững, có chiều sâu và gắn bó chặt chẽ với cộng đồng địa phương.
Với tầm nhìn dài hạn và cách tiếp cận đồng bộ, An Giang đang từng bước khẳng định vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh quan trọng, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao, đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh và khu vực Tây Nam Bộ.
